1- برداشت گل زعفران

مرحله برداشت زعفران، حساس ترین و در عین حال دشوارترین و پرزحمت ترین مرحله در زراعت زعفران است. گل دهی زعفران پس از نخستین آبیاری و غالبأ از اوایل آبان تا اوایل آذر آغاز شده و به محض پیدا شدن اولین گل ها در مزرعه، مرحله برداشت محصول شروع می شود. عمر گل های زعفران کوتاه است (3 الی 4 روز) و همچنین کیفیت رنگ دهی، عطر و طعم زعفران در مجاورت هوای گرم، باد و نور خوشید کاهش می یابد؛ از این رو باید عملیات برداشت در اسرع وقت انجام بگیرد. این مرحله معمولا به شیوه سنتی انجام گرفته و متکی بر نیروی انسانی بسیار و صرف هزینه های بالا است. دوره برداشت زعفران بسته به شرایط محیطی و زراعی متغییر بوده و حداکثر ۲۰ روز به طول می انجامد.

برداشت گل بهتر است در ساعت اولیه بامداد انجام بگیرد. زیرا در این هنگام به دلیل پائین بودن دمای هوا گل ها هنوز به صورت غنچه هستند و علاوه بر سهولت در جمع آوری، صدمات مکانیکی در حین برداشت، جابه جایی و ترابری گل کاهش می یابد.

برداشت گل زعفران و انتقال آن به سبدهای حصیری و پلاستیکی

شکل ۱- برداشت گل زعفران و انتقال آن به سبدهای حصیری و پلاستیکی

2-1- روش های برداشت گل زعفران

الف- برداشت گل زعفران به روش دستی

برداشت دستی گل، شیوه متداول برداشت در مزارع زعفران است. تعداد کارگر مورد نیاز بسته به عملکرد گل در مزرعه و مهارت افراد گلچین (کسانی که گل زعفران را از سطح مزرعه برداشت می کند) می تواند متغیر باشد. با این حال با توجه به ارتباط کلی بین عملکرد گل با سال برداشت، به طور متوسط تعداد کارگر مورد نیاز به ازای هر هکتار در سال اول برداشت حدود 5 نفر؛ سال دوم ۱۰ نفر و در سالهای سوم به بعد ۱۵ نفر نیاز است.

با توجه به مقطعی و کوتاه بودن دوره برداشت (حدود 2 الی 3 هفته)، برداشت گل زعفران به صورت دستی به ویژه در نواحی کشت متراکم زعفران به معنای نیاز به نیروی کاری زیاد است. به همین دلیل در این ایام نه تنها نیروی کار ماهر و کارکرده در زمینهای زعفران کمیاب شود که میزان حق الزحمه مورد تقاضای نیروهای کار غیرماهر و کارگر ساده هم برای حضور در اراضی کشاورزی بالا می رود. این درحالی است که زعفران کاران هر روز باید برای صبح روز بعد برنامه ریزی کرده وکارگر و سایر وسایل چیدن گل را فراهم نمایند.

نحوه محاسبه حق الزحمه کارگران به دو صورت زیر متداول است:

  • روزمزد
  • کیلویی (به ازای هر کیلو گل زعفران چیده شده)

توافق نهایی بین کارفرما و گارگر برای نحوه محاسبه و میزان دستمزد می تواند با توجه به عرف منطقه، کمیابی نیروی کار، میزان مهارت کارگر، عملکرد و تراکم گل در مزرعه و غیر متغیر باشد.

افراد گلچین بایستی تندرست و سالم بوده و بویژه دست آنها فاقد آلودگی یا بیماری های پوستی و عفونی باشند. برای گردآوری و جابه جایی گل زعفران باید از سبدهای حصیری یا پلاستیکی تمیز و خشک استفاده گردد.

ب- برداشت گل زعفران با دستگاه های گلچین زعفران

در راستای مکانیزاسیون عملیات برداشت گل زعفران برخی افراد و شرکت ها نسبت به مطالعه، پژوهش و ساخت برخی انواع دستگاه های گلچین زعفران اقدام کرده اند. بسته به مدل و قابلیت هر دستگاه مزایایی مانند حمل و نقل آسان، قابلیت جمع آوری گل و غنچه زعفران، عدم آسیب رسانی به برگ ها و تیج زعفران و غیره برای آنها عنوان گردیده و در برخی مزارع نیز مورد استفاده قرار می گیرند. با این حال به دلیل نیاز به الگوی کشت و شرایط خاص در مزرعه (از جمله زمین های صاف و غلتک زده شده)، نیروی کارگری ماهر و برخی موارد دیگر برای استفاده از هر یک از این دستگاه ها جهت حصول نتیجه معقول، هنوز برخی از این دستگاه ها به طور دقیق پاسخ‌گو نبوده و از مقبولیت بالایی برخوردار نشده اند و همچنان در بیشتر مناطق از روش برداشت دستی گل استفاده می‌شود.