1- روش و الگوی کشت مناسب زعفران

روش كاشت يكي ديگر از عوامل تعيين كننده عملكرد گل و كلاله زعفران ميباشد. كاشت بنه ها معمولاً به صورت های كپه اي، ردیفی، تصادفی (پخشی) و بندرت به شيوه جوي و پشته اي انجام ميشود (شکل 1). با این حال مطالعات صورت گرفته حاکی از آن است که با توجه به بهبود خصوصيات رويشي در روش كاشت رديفي (و همچنین پخشی) نهایتا منجر به افزايش تعداد بنه دختري، تعداد گل، وزن تر و خشك گل و وزن خشك كلاله زعفران می گردد. این در حالی است که در کشت ردیفی امکان توسعه و مکانیزاسیون جهت انجام عملیات داشت و برداشت نیز مناسب تر خواهد بود. همچنين بنظر ميرسد كه اثرات دگرآسيبي بنه به دليل تراكم بيشتر در کشت کپه ای، موجب كاهش عملكرد در این روش می گردد.

برخی روش ها و الگوهای متداول کشت زعفران; کشت کپه ای زعفران; کشت ردیفی زعفران; کشت جوی پشته ای زعفران; کشت کرتی زعفران; کشت دانه تسبیحی زعفران;

شکل 1- برخی روش و الگوهای کشت زعفران (از راست به چپ: ردیفی، کپه ای، پخشی و جوی پشته ای)

1-1- نحوه کاشت

با توجه به امکانات و شرایط موجود کاشت زعفران به شیوه های مختلفی انجام می پذیرد.

الف- کاشت دستی با بیل: 

در ردیف هایی با فاصله ۱۰ تا ۲۰ سانتیمتر، چاله هایی به عمق ۱۰ تا ۱۵ سانتیمتر به فاصله ۱۰ تا ۲۰ سانتیمتر روی ردیف با بیل ایجاد کرده و سه تا پنج پیاز سالم داخل آن طوری قرار میدهند که جوانه انتهایی آن به طرف بالا باشد و روی آن به ارتفاع ۵ تا ۱۰ سانتیمتر خاک ریخته و آن را با ماله می پوشانند (شکل 2).

کاشت دستی پیاز زعفران با بیل

شکل 2- کاشت دستی پیاز زعفران با بیل

ب- کاشت با گاو آهن :

در این روش پس از تهیه و تسطیح زمین، شیارهایی موازی و به فاصله حدود ۲۵-۲۰ سانتیمتر و عمق ۱۵-۱۰ سانتیمتر با گاو آهن ایجاد کرده سپس پیازها را به فاصله ۱۰-۵ سانتیمتر می کارند. مقدار پیاز مصرفی، بستگی به وزن پیازها دارد (شکل 3).

شکل 3- کاشت ردیفی پیاز زعفران با گاوآهن

ج- کاشت ردیفی مکانیزه:

در این روش بسته به نوع دستگاه پیاز کار زعفران، توانایی کشت پیاز زعفران با فواصل مشخص و در ردیف هایی با فاصله و عمق قابل تنظیم وجود دارد و از مزایای آن سهولت در کاشت و صرفه جویی اقتصادی در هزینه های کارگری است (شکل ۴).

شکل 4- نمونه ای از دستگاه های کشت مکانیزه پیاز زعفران

2-1- ماشین ها و تجهیزات مورد استفاده در کاشت پیاز زعفران

در روش کاشت ردیفی، با استفاده از گاوآهن برگردان دار تک خیشه و یا گاو آهن دامی شیارهایی به فاصله ۳۰-۲۰ سانتیمتر از یکدیگر و به عمق ۲۰-۱۵ سانتی متر در زمین ایجاد می کند و چند نفر دیگر با مهارت پیازها را به صورت ردیفی و با فواصل ۷-۵ سانتی متر از یکدیگر در داخل شیارهای ایجاد شده قرار می دهند. در بعضی از مناطق ایجاد شیار با استفاده از شیاربازکن های بیلچه ای انجام شده که توسط تراکتور کشیده می‌شود. با توجه به این که فاصله بین ردیف های کشت کم می باشد (۲۰ سانتیمتر) و در این روش کشت پیازها پس از عبور تراکتور و توسط کارگر در داخل شیارها قرار داده می شوند نمی توان از دو شیار باز کن در کنار هم و تواما استفاده نمود زیرا که خاک خارج شده از هر شیار بداخل شیار کناری بر می گردد. این امر باعث کاهش سرعت کاشت می شود. در برخی مناطق مختلف کشور اقدام به ساخت وسایل و تجهیزات ابداعی جهت کاشت نیمه مکانیزه پیاز زعفران نموده اند. شکل 5 یک خیش آفست شده را نشان میدهد که توسط تراکتور کشیده شده و یک شیار در خاک ایجاد می کند. کارگر بدنبال شیار، پیازها را درون شیار ایجاد شده رها می کند. خاک هر شیار بر روی پیازهای کشت شده در شیار قبلی ریخته شده و بدینوسیله روی پیازها نیز پوشانده می شود. فاصله بین پیازها از عوامل اصلی مؤثر در تراکم و یکنواختی کاشت می باشند که بدلیل استفاده از کارگر و وجود خطای انسانی، تراکم و یکنواختی کاشت بدرستی قابل کنترل نیستند.

آموزش 0 تا 100 کاشت زعفران; آموزش تصویری زعفران; دستگاه زعفران کار; کشت مکانیزه زعفران; خیش آفست شده به همراه مخزن پیاز; پیازکار زعفران; ادوات کشت پیاز زعفران;

شکل 5- خیش آفست شده به همراه مخزن پیاز

نتایج تحقیقات انجام شده بر روی الگوی کشت مزارع زعفران نشان می دهد که مناسب ترین فاصله بین ردیف های کشت، ۲۰ سانتیمتر می باشد. با تغییر فاصله بین پیازها از ۵ تا ۱۰ سانتیمتر می توان به تراکم مورد نظر دست یافت. در صورت اجرای الگوی کشت 7*20 (۲۰ سانتیمتر فاصله بین ردیف ها و ۷ سانتیمتر فاصله بین پیازها بر روی ردیف) بالغ بر ۷۰۰۰۰۰ پیاز در هکتار کشت خواهد شد. با در نظر گرفتن وزن متوسط ۷ گرم برای هر پیاز، تراکم کاشت در حدود ۵ تن پیاز در هکتار بدست خواهد آمد. با کاهش فاصله بین پیازها به ۷ سانتیمتر می توان تراکم کاشت را به ۷ تن در هکتار افزایش داد.

یک نمونه پیاز کار دو ردیفه زعفران نیز بر اساس الگوی فاصله بین ردیف ها 20 سانتی متر و و فاصله پیاز در هر ردیف بین 15-7 سانتی متر در مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی خراسان رضوی طراحی و ساخته شده است. این کارنده توانایی کاشت پیازهای زعفران را با فاصله ۱۵-۷ سانتیمتر از یکدیگر، در ردیف هایی با فاصله ۲۰ و با عمق ۱۵ سانتیمتر را دارا باشد، بدون اینکه به پیازهای زعفران صدمه ای وارد کند.

این دستگاه دارای موزع تسمه نقاله ای بوده که از داخل مخزن و به صورت قائم به طرف بالا حرکت می کند. روی سطح این تسمه نقاله چهار ردیف پیاله با ظرفیت یک عدد پیاز برای هر پیاله نصب شده است. پیاله ها در حین حرکت خود به سمت بالا، هر کدام یک عدد پیاز را از داخل مخزن برداشته و پس از برگشت تسمه به سمت پائین آنها را به سطح پشتی پیاله جلوئی تحویل می دهند و تا رسیدن به لوله سقوط پیازها را هدایت می کنند و پیازهای هر دو ردیف از پیاله ها در داخل یک شیار قرار می گیرند.

پیاله ها از جنس آلومینیوم بوده و طوری طراحی شده اند که گنجایش بزرگترین پیازها را دارا می باشد. کف این پیاله به شکل یک قوس دایره ای بوده و در وسط پیاله شکافی وجود دارد. شکاف ایجاد شده در وسط پیاله از دو جهت مفید می باشد. این شکاف به دلیل پرزدار بودن پیازهای زعفران، هنگام حرکت پیاله از داخل مخزن، پیازها را از یکدیگر جدا کرده و چنانچه پیاز به صورت سر و ته روی پیاله قرار گیرد، نوک بلند و پرزدار پیاز در داخل شکاف قرار گرفته و تعادل پیاز بر روی پیاله حفظ خواهد شد. توان لازم برای به حرکت در آوردن تسمه حامل پیاله ها، توسط یک عدد چرخ آهنی زمین گرد تأمین می شود. این چرخ از دو صفحه شکل داده شده تشکیل شده است که توسط پیچ به یکدیگر متصل می شوند. دو شیار باز کن با ساقه های قابل تنظیم در جلو دستگاه شیار مناسب را در خاک ایجاد کرده و پیازهای زعفران در انتهای مسیر خویش و پس از برگشت تسمه نقاله به سمت بالا به داخل شیارهای ایجاد شده سقوط می نمایند. پیازهای زعفران در حین سقوط آزاد بداخل شیارها وضعیت خود را در صورت وارونه بودن اصلاح کرده و در کف شیار قرار می گیرند. این چرخش بدلیل شکل خاص پیاز (نوک باریک و پرز دار و ته تخت) آنها انجام می شود. در انتها دو عدد پوشاننده بشقابی خاک شیارها را بر روی پیازها برمی گرداند.

فاصله بین پیازها بر روی ردیف کشت را می توان با تغییر قطر چرخ آهنی زمین گرد و یا با استفاده از تغییر چرخ دنده محرک تسمه نقاله انجام داد. از آنجائیکه مزارع زعفران در سطح های کوچک بوده و کشاورزان جهت کلیه مراحل عملیات داشت این محصول از تراکتورهای باغی استفاده می نمایند و این تراکتورها از قدرت مانور دهی بهتری نسبت به تراکتورهای سنگین برخوردار می باشند، لذا پیاز کار به صورت دو ردیفه و جهت اتصال سوار بر روی این تراکتورها طراحی و ساخته شد (شکل 6).

پیاز کار دو ردیفه زعفران; پیازکار زعفران; کشت مکانیزه زعفران; آموزش رایگان کشت زعفران; پیازکار دو ردیفه طراحی و ساخته شده در مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی خراسان رضوی;

شکل 6- پیاز کار دو ردیفه زعفران
(طراحی و ساخته شده در مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی خراسان رضوی)

علاوه بر این در سال های اخیر با توسعه کشت زعفران و نیاز به دستگاه های کشت نیمه مکانیزه و مکانیزه زعفران نمونه دستگاه های کارنده پیاز زعفران در داخل و خارج از کشور توسعه و تولید گردیده است (شکل 7).

کشت مکانیزه زعفران; دستگاه کاشت پیاز زعفران; کاشت بنه زعفران; زعفران کار مکانیزه; آموزش 0 تا 100 کاشت زعفران;

دستگاه‌های کاشت مکانیزه زعفران به صورت کاملا اتوماتیک و بدون دخالت کارگر فرآیند کاشت را انجام می‌دهد ولی دستگاه‌های نیمه مکانیزه برای کاشت زعفران نیاز به یک یا چند کارگر جهت انتقال پیاز‌ها به صورت دانه‌شده به درون شیار‌ها یا فضاهای تعبیه شده در دستگاه نیاز دارند. انتقال پیاز‌های زعفران به شیار‌های حفر شده در داخل زمین توسطه لوله‌های دستگاه انجام می گردد. بر اساس تجربه، استفاده از دستگاه های نیمه مکانیزه با استفاده از نیروی کارگری ماهر یا استفاده از دستگاه های مکانیزه با قابلیت کنترل و دخالت نیروی کارگری ماهر در کشت زعفران توصیه می گردد. زیرا در این حالت امکان کنترل بیشتر و دقیق تر اپراتور بر فرایند کشت زعفران و در صورت نیاز بهبود، رفع خطا و اصلاح فرآیند کشت وجود دارد. البته در طرح های حرفه ای کشت مکانیزه نیز جنبه های مختلف و محتمل خطا مد نظر قرار گرفته شده و امکان خطا و اشکال در کشت به حداقل مقدار خود رسیده است.