عوامل آب و هوایی و منطقه ای کشت زعفران

آب و هوا می تواند تأثیرات مهمی را در تولید گیاهان زراعی داشته باشد و معمولاً عوامل اقلیمی به عنوان مهم ترین عامل گزینش گیاهان به شمار می آیند. زعفران گیاهی است که در مناطق خشک و نیمه گرمسیر رشد می کند. گرچه این گیاه می تواند در طیف گسترده اي از شرایط آب و هوایی رشد کند با این حال در مناطق با آب و هواي گرم در تابستان، بارندگی در پاییز و زمستان معتدل رشد، حصول عملکرد و کیفیت محصول مطلوب تری دارد. از بین عوامل محیطی براي کشت زعفران، زمان و مقدار بارش، دماي هوا و وقوع یخبندان از اهمیت بیشتري برخوردار است. زمان گلدهی زعفران تابع اقلیم و دماي محیط بوده واکوتیپ هاي مختلف این گیاه بسته به اقلیم منطقه، سرعت نمو و طول دوره گلدهی متفاوت خواهند بود. دماي پایین روي گلدهی زعفران مؤثر بوده و براي ظهور گل ها بهترین و مطلوب ترین دما، بین 9 تا 15 درجه سانتی گراد است. همچنین وجود رطوبت بیش ازحد در فصل خواب روي گلدهی زعفران تأثیر منفی داشته و باعث پوسیدگی و افزایش بیماريهاي قارچی در بنه می شود.

کمربند کشت زعفران در جهان بین عرض جغرافیائی ۳۰ تا ۴۰ درجه شمالی است. محدوده کمربند کشت زعفران و کشورها و مناطق اصلی تولید کننده زعفران جهان در زیر نشان داده شده است.

شکل 1- محدوده کمربند کشت زعفران

شکل 2- کشورها و مناطق اصلی تولید کننده زعفران در جهان

کشورها (مناطق) عمده کشت زعفران با رنگ بنفش تیره نشان داده شده، در حالی که کشورها (مناطق) کشت خرده با رنگ بنفش و بنفش روشن نشان داده شده اند.

این گیاه در یک محدوده حرارتی ۱۵- درجه سانتیگراد در زمستان تا ۴۰+ درجه سانتیگراد در تابستان را تحمل می کند. ارتفاع مناطق کشت زعفران از سطح دریا از حدود ۸۰۰ تا ۲۳۰۰ متر از سطح دریا متغیر است. در ارتفاعات بیشتر از ۱۳۰۰ متر محصول مناسب تری تولید می کند. 

دوره رویش زعفران بستگی به نواحی رویش از مهرماه با شروع گلدهی آغاز می شود و رشد رویشی برگ های آن در فصل پائیز و زمستان تا اواخر بهار است. تغییرات دماي ماهانه و اختلاف درجه حرارت روز و شب مهم ترین عامل تنظیم گلدهی این گیاه می باشد. درجه حرارت حداقل، عامل اصلی و تعیین کننده تشکیل و خروج گل در زعفران می باشد و معمولاً دماي مطلوب براي خروج گل کمتر از دماي بهینه براي تشکیل گل می باشد.

به طورکلی تاریخ گلدهی و زمان اولین آبیاري گیاه زعفران بسته به اقلیم و دماي منطقه متفاوت می باشد. در مناطقی با ارتفاع بالاتر از سطح دریا و میانگین دماي پایین تر معمولاً تاریخ گل دهی و زمان آبیاري، زود هنگام و در اوایل پاییز می باشد. با کم شدن ارتفاع و بالا رفتن دماي هوا تاریخ گلدهی و زمان اولین آبیاري به اواسط و گاهی موارد به اواخر پاییز منتقل می شوند. دوره گلدهی نیز حدود دو الی سه هفته طول می کشد.

علاوه بر تفاوت در آغاز دوره گلدهی، پایان دوره رویش برگ نیز در مناطق کوهستانی و دشت با هم متفاوت بوده و در نواحی کوهستانی دیرتر از مناطق دشت و گرمتر خاتمه می یابد. از این رو طول دوره رویش در نواحی کوهستانی با توجه به زودتر آغاز شدن در پائیز و دیرتر خاتمه یافتن در بهار طولانی تر از مناطق دشت و معتدل و گرم است.